Türkiye-Kanada Siyasi İlişkileri

Kanada, uluslararası pek çok konuda Türkiye ile benzer yaklaşımlara sahip, ülkemizin jeopolitik konumunun duyarlılığı ve önemi ile Batı dünyasıyla ilişkilerinin ehemmiyetini bilen ve takdir eden dost bir ülkedir. Olumlu bir seyir izleyegelen Türkiye-Kanada ilişkileri, 2002 ve 2003 yıllarında özellikle Kanada tarafından yapılan ziyaretler ve neticesinde akdedilen anlaşmalar ile olumlu bir ivme yakalamıştır. Bununla birlikte, Kanada Federal Parlamentosunda kabul edilen Ermeni karar tasarıları ilişkilerin daha da geliştirilmesine engel oluşturmaktadır.

Diplomatik İlişkilerin Kurulması
Türkiye ile Kanada arasındaki diplomatik ilişkiler, 1943 yılında kurulmuştur. 1943 Haziranı'nda Türk Hükümetinin Ottava'da Büyükelçilik açma talebi Kanada tarafınca olumlu bulunmuş, Kanada nezdindeki ilk Türk Büyükelçisi olan Mehmet Ali Şevki İlhan 6 Mart 1944, Kanadalı karşıtı Tümgeneral Victor W. Odlum ise 26 Kasım 1947 tarihlerinde güven mektuplarını sunmuşlardır. Karşılıklı Büyükelçilik açılmasının ardından, diplomatik ilişkiler uyumlu bir şekilde gelişmeye başlamıştır.

Türkiye'nin Ottava'da Büyükelçiliği, Montreal ve Vancouver kentlerinde Fahri Başkonsolosluğu vardır. Kanada'nın ise Ankara'da Büyükelçiliği ve İstanbul'da Fahri Başkonsolosluğu bulunmaktadır.

Siyasi İlişkilerin Gelişimi ve Uluslararası Planda İşbirliği
Soğuk Savaş yılları boyunca Türkiye-Kanada ilişkileri, esas olarak NATO çerçevesinde askeri ve güvenlik işbirliği konularında yoğunlaşmıştır. İki müttefik, küresel barış ve istikrarın geliştirilmesi amacıyla, Birleşmiş Milletler (BM) ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) çerçevesinde işbirliği sergileyegelmiş, bu bağlamda çeşitli uluslararası barış operasyonlarına beraber katılmışlardır. Ayrıca, Kanada, 1993 yılına kadar Kıbrıs'taki BM Gücü'ne (UNFICYP) önemli katkılarda bulunmuştur.

İki ülke, 25 Eylül 1999'da G-20 teşkilatının kurulmasıyla, uluslararası ekonomi ve finans konularında G-7 faaliyetlerine destek sağlayabilecek yeni bir işbirliği forumu kazanmıştır.

Parlamentolararası İlişkiler/Türkiye-Kanada Dostluk Grubu
Kanada-Türkiye Parlamentolararası Dostluk Grubu’nun kurulması yönündeki ilk çalışmalar, 1993 yılı içerisinde başlatılmış ve sözkonusu dostluk grubunun Kanada ayağı 1996 Haziran ayı içerisinde hayata geçirilmiştir. Dostluk Grubu'nun Türkiye kanadı, ülkemizdeki 2002 Kasım seçimleri nedeniyle 8 Mayıs 2003 tarihinde yenilenmiştir. Grubun Kanada bacağı da 2003 Kasım ayında 30 Senato ve Avam Kamarası üyesiyle birlikte tekrar aktif hale getirilmiştir.

Kanada-Türkiye Parlamentolararası Dostluk Grubu’nun Türkiye kanadı, ülkemizde Temmuz 2007’de gerçekleştirilen seçimlerin ardından 25 Mart 2008 tarihinde tekrar aktif hale getirilmiş olup; başkanlığına Sinop Milletvekili Sayın Kadir Tıngıroğlu getirilmiştir.

Grubun Kanada bacağı ise, Kanada’da Ocak 2006’da yapılan seçimlerin ardından 18 Ekim 2006 tarihinde tekrar aktif hale getirilmiş olup; başkanlığına Maurice Vellacot getirilmiştir.

Siyasi İstişareler/Ortak İşbirliği Komitesi (Joint Cooperation Committee)
Türkiye-Kanada siyasi istişareleri en son 29 Kasım 2002'de, iki ülke Dışişleri Bakanlıkları Müsteşar Yardımcıları düzeyinde Ankara'da gerçekleştirilmiştir. Siyasi istişare mekanizmasının 2003 Mayıs ayında imzalanan Çerçeve Anlaşması ile kurulması öngörülen Ortak İşbirliği Komitesi (OİK) ile canlandırılması planlanmaktadır.

Kanada’daki Türk Toplumu
Ülkedeki Türklerin toplam sayısının yaklaşık 50 bine ulaştığı tahmin edilmektedir. Bunların önemli bir bölümü yüksek okul mezunu olup, Kanada toplumuna entegre olmuşlardır. Türkiye’den Kanada’ya ilk göç akımı 1956-1975 yılları arasında olmuştur. Kanada’daki vatandaş ve soydaş derneklerinin toplam sayısı 49'dur. Bu dernekler, genel olarak Kanada Türk Dernekleri Federasyonu ve Kanada Kıbrıs Türk Dernekleri Federasyonu adlı iki kuruluşun çatısı altında toplanmıştır.

Ermeni Faaliyetleri
Kanada'da 80-100 bin kişilik bir Ermeni toplumu mevcuttur. Bu ülkedeki Ermeni çevrelerinin Türkiye aleyhindeki faaliyetleri, Kanada ile ikili ilişkilerde sıkıntı yaratan tek konu olarak ön plana çıkmaktadır. Nitekim, Kanada Avam Kamarasında tüm uyarı ve gayretlerimize rağmen 21 Nisan 2004 tarihinde kabul edilen sözde Ermeni soykırımı tasarısı (M-380) ilişkilerde sıkıntılı bir dönem başlamasının kapısını aralamıştır.

Kanada'da Ermeni tedhişçiliği sonucu bir Askeri Ataşemiz öldürülmüş, bir Ticaret Ataşemiz de çok ciddi şekilde yaralanmıştır. Ayrıca, Büyükelçiliğimiz basılmış, Büyükelçimiz yaralanmış ve bir Kanadalı görevli öldürülmüştür. Bunun sonucu, Kanada Hükümeti Ermeni terörizmine karşı önlemler almıştır.

Son Dönemde Gerçekleşen Üst Düzey Ziyaretler
Kanada Hükümetinin 1915 olayları konusundaki asılsız Ermeni iddialarını destekleyen politikaları nedeniyle iki ülke arasında uzun süredir üst düzey ziyaret yapılmamaktadır. Öte yandan, Kanada Dışişleri Bakan Yardımcısı Büyükelçi Leonard J. Edwards’ın 26-27 Mayıs 2008 tarihlerinde siyasi istişarelerde bulunmak üzere ülkemizi ziyaret etmiştir.

Deprem
Türk halkı, Ağustos 1999 Marmara ve Kasım 1999 Düzce depreminden sonra Kanada'lı dostlarından uzanan yardım elini ve Kanada Başbakanı Chretien'in Kasım 1999'da deprem bölgesine yaptığı ziyareti daima hatırlayacaktır.

2006 Lübnan krizi sırasında, anılan ülkede yaşayan yaklaşık 4000 Kanada vatandaşının tahliyesi Mersin ve Adana limanlarımız üzerinden gerçekleştirilmiştir.

Lübnan’daki Kanada vatandaşlarının Türkiye üzerinden tahliye edilmesi çabalarıyla ilgili Dışişleri Bakalığımızca hazırlanan bilgi notu

Lübnan’daki Kanada vatandaşlarının Türkiye üzerinden tahliye edilmesi çabalarıyla ilgili bilgi notu.

Türkiye-Kanada Dış Ticareti (Bin Kanada Doları)

Yıl	Türkiye’nin İhracatı	Değişim %	Türkiye’nin İthalatı	Değişim %	Denge	Değişim %
2004	609.897		372.100		237.797
2005	637.314	4,5	479.432	28	157.882	13,7
2006	666.513	4,6	539.777	12,5	126.736	8

Kaynak :Kanada İstatistik Kurumu

Kanada İstatistik Kurumu verilerine göre 2005 yılında 1 milyar doların üzerinde gerçekleşen Türkiye-Kanada dış ticareti artış trendini 2006 yılında da sürdürmüştür. 2006 yılında gerçekleşen 1,2 milyarlık dış ticaret hacminin, 667 milyon Kanada dolarlık kısmını Kanada’nın ülkemizden ithalatı; 540 milyon Kanada dolarlık kısmını ise Kanada’nın ülkemize ihracatı oluşturmuştur.

Söz konusu veriler ışığında 2006 yılında 127 milyon dolarlık bir dış ticaret fazlamız bulunmaktadır. Ancak ihracat ve ithalat arasındaki makasın daralmakta olduğu görülmektedir. 2005 yılında bir önceki yıla oranla dış ticaret fazlamız %13,7 artarken 2006 yılında bu oranın %8 olarak gerçekleştiği görülmektedir.

KANADA’YA İHRACATIMIZDA İLK 25 MADDE (Bin Kanada Doları)
MADDE	2004	2005	2006
270900 - Petrol yağları ve bitümenli minerallerden elde edilen yağlar (ham):	10,048	--	48,933
721420 -Demir veya alaşımsız çelikten çubuklar	48,900	60,085	45,045
690890 - Diğerleri (Karo ve kaldırım taşları)	32,890	40,710	36,503
680291 - Mermer, traverten ve su mermeri :	13,531	22,641	30,510
722830 -Diğer çubuklar (sadece sıcak haddelenmiş ve çekilmiş):	40,620	33,709	27,571
271011 - Hafif yağlar ve müstahzarları	79,039	66,686	25,393
080222 - Kabuklu fındık	6,430	5,352	17,590
711319 - Mücevherat-Kıymetli Madenler (Gümüş hariç)	9,603	12,043	16,197
271019 - Ağır Petrol Yağları ve türevleri	--	--	12,848
630260 - Pamuktan mutfak ve tuvalet bezleri	7,868	9,297	12,319
620462 - Pamuktan pantolonlar, askılı ve üst ön parçalı tulumlar, kısa pantolonlar	13,396	13,554	11,465
730630 - Gaz veya petrol sondajında kullanılan mahfaza veya üretim boruları (Demir veya alaşımsız çelikten kesiti daire şeklinde olan diğerleri (dikişli)	14,940	17,366	11,243
150910 - Saf zeytinyağı	5,928	10,784	10,655
721320 - Demir veya alaşımsız çelikten filmaşin-Otomat çeliğinden olanlar	12,147	8,148	9,291
620520 - Erkekler ve erkek çocuklar için gömlekler-pamuktan	9,637	9,993	8,993
610910 – T-şirtler, atletler	6,968	7,125	8,620
620342 – Erkek/çocuk pantolonlar, iş tulumlar	8,033	8,980	7,718
721499 – Demir veya alaşımsız çelikten çubuklar -Diğerleri	2,868	4,669	7,447
720916 - Demir veya alaşımsız çelikten yassı hadde mamulleri (Genişlik >600mm) Kalınlık 1-3mm	1,879	2,209	7,423
620311 - Yünden veya ince hayvan kıllarından takım elbiseler	6,186	7,333	7,200
611592 - Pamuktan çoraplar	3,751	5,606	6,930
080620 - Üzüm-kurutulmuş	2,875	5,283	6,713
081310 - Kayısı-kuru	7,048	6,141	6,426
721650 - Diğer profiller	2	2	6,208
701329 - Diğer cam eşya -bardaklar	5,477	6,480	5,864
Liste toplamı	350,067	364,197	395,105
	609,897	637,314	666,513

Kaynak: Statistics Canada

Kanada’ya yapılan ihracatın yapısına bakıldığında petrol yağları ve bitümenli minerallerden elde edilen yağlar, demir ve çelik ürünleri, madencilik ürünleri, mücevherat, tekstil ve hazır giyim ve geleneksel ihraç ürünlerimiz olan bazı tarım ürünlerinin ihracatımızda ön plana çıktığı görülmektedir.

Kanada’dan yapılan ithalat ürünlerine baktığımızda ise madencilik, tarım ürünleri, kağıt ham ve yarımamülleri, haberleşme ekipmanları ile çeşitli makine, bunların aksam ve parçalarında yoğunlaşma görülmektedir. Taşkömürü, gazete kağıdı ve kağıt hamuru, mercimek, düşük erüsik asitli rep ve kolza tohumu, demir, nikel ve alüminyum külçeler, telefon cihazları ve parçaları, otomobil aksam ve parçaları dikkati çeken başlıca ithal ürünlerini oluşturmaktadır.

Ülkemiz, taşkömürü, kağıt ve kağıt hamuru alanında Kanada’nın sürekli alıcısı konumundadır

KANADA’DAN İTHALATIMIZDA İLK 25 MADDE (Bin K. Doları)
MADDE	2004	2005	2006
270112 - Bitümenli taşkömürü	95,899	146,252	136,984
480100 - Gazete kağıdı (rulo veya tabaka halinde):	45,788	77,876	80,199
720449 -Diğerleri (Dökme demirin, demirin veya çeliğin döküntü ve hurdaları; demir veya çelik döküntü ve hurdalarının yeniden ergitilmesi suretiyle elde edilen külçeler)	--	3,524	37,385
071340 -Mercimek	6,759	26,107	27,091
120510 - Düşük erusik asitli rep veya kolza tohumları	--	--	22,539
851790 -- Aksam ve parçalar (TeIli telefon ve teIIi teIgrafa mahsus elektrikIi cihazlar ( kordonsuz ahizeli telli telefon cihazları ve kuranportörlü teIekomünikasyon cihazIarı ile numerik (dijital) telekomünikasyon cihazları dahil); görüntülü telefon cihazları)	10,182	25,340	18,104
470329 - Geniş yapraklı ağaçlardan (Sodalı veya sülfatlı kimyasal odun hamuru (çözünür kimyasal odun hamuru hariç))	13,074	26,627	17,702
842920 - Greyderler ve toprağın tesviyesine mahsus makinalar	6,486	23,707	14,210
843143 - 8430.41 ve 8430.49 Alt pozisyonlarındaki delme veya sondaj makinalarına ait aksam ve parçalar	622	1,301	13,954
480261 - Rulo halinde (Diğer kağıt ve kartonlar )	0	6,197	7,154
260112 - Aglomere edilmiş (Demir cevherleri ve zenginleştirilmiş demir cevherleri (kavrulmuş demir piritleri dahil))	7,296	3,112	6,445
841480 - Diğerleri (Hava veya vakum pompaları, hava veya diğer gaz kompresörleri, fanlar (vantilatörler ve aspiratörler); bir aspiratörü olan havalandırmaya mahsus davlumbazlar (filtreli olsun olmasın))	--	42	6,087
300420 - Diğer antibiyotikleri içerenler (Tedavide veya korunmada kullanılmak üzere karışık olan veya karışık olmayan ürünlerden oluşan ilaçlar (30.02, 30.05 veya 30.06 pozisyonlarındaki eşya hariç) (deri üzerine zerk edilerek kullanılmaya mahsus olanlar "transdermal administration systems" dahil) (dozlandırılmış veya perakende satılacak şekilde ambalajlanmış))	269	2,387	6,074
902000 - Diğer teneffüs cihazları ve gaz maskeleri	4	0	4,319
300210 - Serumlar ve diğer kan fraksiyonları ve tadil edilmiş bağışıklık sağlayan ürünler (biyoteknolojik işlemle elde edilmiş olsun olmasın)	2,205	2,627	4,282
851750 - Kuranportörlü veya nümerik (dijital) telekomünikasyona mahsus diğer cihazlar (modemler)	1,400	3,590	4,169
902780 -Diğer alet ve cihazlar (Fiziksel ve kimyasal analiz için alet ve cihazlar (polarimetreler, refraktometreler, spektrometreler, gaz veya duman tahlil cihazları); akışkanlığı,gözenekliliği, genleşmeyi, yüzey gerilimini veya benzerlerini ölçmeye veya muayeneye mahsus alet ve cihazlar; ısı, ışık ve ses ölçmeye veya muayeneye mahsus alet ve cihazlar (pozmetreler dahil) ; mikrotomlar)	322	175	3,883
430219 - Diğerleri (Dabaklanmış ve aprelenmiş kürkler (baş, kuyruk, pençeler ve diğer parçalar dahil) (birleştirilmemiş veya birleştirilmiş) (diğer maddeler ilave edilmemiş) (43.03 pozisyonundakiler hariç))	1,073	2,038	3,826
470321 - Kimyasal Odun Hamuru	12,443	7,160	3,384
852520 - Alıcı cihazı bulunan verici cihazlar	1,623	1,001	3,150
480511 - Yarı kimyasal odun selülozlu ondüle (fluting ) kağıdı	--	526	2,865
847989 - Diğerleri (87. fasılın başka pozisyonlarında belirtilmeyen veya yer almayan kendine özgü bir fonksiyonu olan makinalar ve mekanik cihazlar)	1,832	441	2,674
846791 - Zincirli testerelere ait olan aksam ve parçalar	2,113	2,670	2,585
847180 - Otomatik bilgi işlem makinalarının diğer birimleri	342	2,758	2,486
847759 - Diğerleri (84. fasılın başka pozisyonlarında belirtilmeyen veya yer almayan kauçuk veya plastiğin işlenmesine veya kauçuk veya plastikten eşyanın imaline mahsus makina ve cihazlar)	646	--	2,410
Liste Toplamı	210,378	365,458	433,959
GENEL İTHALAT	372,100	479,432	539,777

Kanada G-7 ülkeleri arasında en fazla ithalat yapan ülkelerden birisidir. Ülkemizin, Kanada’nın ithalatından aldığı pay ancak binde 2 civarındadır. Sözkonusu rakam potansiyel ihracat seviyemizi yansıtmaktan oldukça uzaktadır. Kanada pazarı Türk ürünleri için rekabet edilebilecek bir pazardır ve ürünlerimize karşı her zaman yüksek bir alım potansiyeli mevcuttur.

Türkiye ile Kanada arasındaki ekonomik işbirliğini geliştirme misyonu çerçevesinde faaliyet gösteren Türk-Kanada İş Konseyi ve Kanada-Türk İş Konseyinin "Opportunities in a Dynamic Emerging Economy" konulu Ortak Yıllık Konferansı 10 Mayıs 2007 tarihinde İstanbul'da yapılmıştır.

2006 yılında ülkemize gelen Kanadalı turist sayısında artış gözlenmektedir. Kanadalı turistlerin ülkemizi ziyaret eden toplam yabancı turistler içindeki payı, % 0,5’tir.

Yıl	2003	2004	2005	2006
Kişi sayısı	41.850	52.773	81.229	97.928
Önceki yıla göre artış oranı	6,80	20,70	35,03	17,05

AHDİ DURUM:

• Türkiye-Kanada İş Konseyi Kurulmasına İlişkin Mutabakat Zaptı, (26 Haziran 2002)
• Yüksek Düzeyli Ticari ve Ekonomik İstişarelere İlişkin Mutabakat Zaptı (10 Nisan 1996)
• Türkiye ile Kanada arasında Tekstil Ticareti Alanında İşbirliğini Öngören Mutabakat Zaptı (27 Haziran 1995)

- Kanada - Türkiye İş Konseyi

- Türk-Kanada İş Konseyi